ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ 'ސައިޓޯޓޮކްސިކް' ކުނި ރައްކާކުރާ މަރުކަޒު އައްޑޫ ސިޓީގައި ޤާއިމުކޮށް ހިންގުމަށް އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފި
އައްޑޫ ސިޓީ، ދިވެހިރާއްޖެ، 19 އޮގަސްޓް 2026
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް 'ސައިޓޯޓޮކްސިކް' ކުނި މެނޭޖުކޮށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބަންދުކޮށްފައި ބަހައްޓާނެ މަރުކަޒެއް އައްޑޫ ސިޓީގައި ގާއިމުކުރުމަށްޓަކައި، މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި، ތިމާވެށްޓާއި ހަކަތައާ ބެހޭ ވުޒާރާއާއި، އައްޑޫ އިކުއެޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލް (އޭ.އީ.އެޗް) އަދި ވޭސްޓް މެނޭޖްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން (ވޭމްކޯ) އާ ދެމެދު މިއަދު ފަހުމުނާމާއެއްގައި ސޮއިކޮށްފިއެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރުމުގެ ރަސްމިއްޔާތު ބާއްވާފައިވަނީ އައްޑޫ އިކުއެޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލުގައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، މި މަޝްރޫޢުގެ މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި، އައްޑޫ ސިޓީ ހިތަދޫގައި ހުންނަ ނުރައްކާތެރި ކެމިކަލާއި އެއިން އުފެދޭ ކުނި ވަގުތީގޮތުން ރައްކާކުރާ މަރުކަޒާ އިންވެގެންވާ ބިން، މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން މިއަދު ވަނީ ރަސްމީކޮށް ކޮންޓްރެކްޓަރާ ޙަވާލުކޮށްފައެވެ. މި މަރުކަޒުގެ އިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ނިމި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ހިދުމަތް ދޭން ފެށޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.
މި މަޝްރޫޢަކީ އައްޑޫ އިކުއެޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލުން ކީމޯތެރަޕީ ކުނި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ނައްތާލުމުގައި ކުރިމަތިވެފައިވާ ގޮންޖެހުންތަކަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށް ފެށި މަސައްކަތެކެވެ. 2019 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އެ ހޮސްޕިޓަލުން ކީމޯތެރަޕީގެ ޚިދުމަތް ދެމުން އަންނައިރު، މިފަދަ ނުރައްކާތެރި ކުނި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ނައްތާލެވޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުވެފައި ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ގާތްގަނޑަކަށް 70 ކިލޯގެ 'ސައިޓޯޓޮކްސިކް' ކުނި ޖަމާވެފައިވާ ކަމަށް އެހޮސްޕިޓަލުން ވަނީ މައުލޫމާތު ދެއްވައިފައެވެ.
'ސައިޓޯޓޮކްސިކް' ކުނީގެ ތެރޭގައި މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާ ނުވަތަ ބޭނުންނުކޮށް ހުންނަ ކީމޯތެރަޕީ ބޭހާއި، އެ ބޭސް ތައްޔާރުކުރުމުގައާއި ބޭނުންކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާ ތަކެތި ހިމެނެއެވެ. މި ބޭސްތަކަކީ ކެންސަރު ސެލްތައް ނައްތާލުމަށް އުފައްދާފައިވާ ބޭސްތަކަކަށް ވީނަމަވެސް، މިފަދަ ބޭހުން އުފެދޭ ކުނިން ހަށިގަނޑުގެ ދުޅަހެޔޮ ސެލްތަކަށް ގެއްލުންވުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މިފަދަ ތަކެތި ރައްކާތެރިނޫން ގޮތަކަށް ނައްތާލައިފިނަމަ، ޞިއްޙީ އެހީތެރިންނާއި، ކުނި އުކާލާ ފަރާތްތަކުގެ އިތުރުން ޢާންމު ޞިއްޙަތަށް ނުރައްކާ ވެދާނެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން، މިފަދަ ކެމިކަލްތައް ބޭރުވުމުގެ ސަބަބުން ފަސްގަނޑާއި ފެން ތަޣައްޔަރުވެ، ތިމާވެއްޓަށް ގެއްލުންވުން އެކަށީގެންވެއެވެ.
މި މަރުކަޒަކީ ރާއްޖޭގައި މިފަދަ ކުންޏަށް ޙާއްސަކޮށްގެން ބިނާކުރެވޭ ފުރަތަމަ މަރުކަޒެވެ. މި ޕައިލެޓް މަޝްރޫޢުއިން، މިފަދަ ކުނި ނައްތާލުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލުތަކާއި އިންތިޒާމުތައް ތަޖުރިބާކުރެވޭނެއެވެ. އަދި މި މަސައްކަތުން ލިބޭ ތަޖުރިބާގެ އަލީގައި، ރާއްޖޭގެ އެހެން ސަރަހައްދުތަކުގައި ހުރި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ ތަންތަނަށް ދިމާވެފައިވާ މިފަދަ މައްސަލަތަކަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ހޯދުމަށް މަގުފަހިވެގެންދާނެއެވެ.
މި މަރުކަޒުގައި 'ސައިޓޯޓޮކްސިކް' ކުނި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބަންދުކުރުމަށް 'ސޯޑާ ލައިމް' އާއު އެއްކުރުމަށްފަހު، 'ހައި-ޑެންސިޓީ ޕޮލީއެތިލީން' ފީފާތަކަށް އަޅައި ސިމެންތިން ބަންދުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި މިގޮތަށް ބަންދުކުރެވޭ ތަކެތީގައި އެއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން އެނގޭނޭހެން ލޭބަލްކުރުމަށްފަހު މި ފެސިލިޓީގައި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބެހެއްޓޭނެއެވެ. މި އިންތިޒާމުގެ ސަބަބުން، މިފަދަ ނުރައްކާތެރި މާއްދާތަކަށް ތިމާވެއްޓާއި މީހުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަވާނެއެވެ.
މި މަސައްކަތަކީ ތިމާވެއްޓަށް ބޭރުވާ ނުރައްކާތެރި ވިހަ މާއްދާތައް ނުވަތަ 'އަންއިންޓެންޝަނަލް ޕާރސިސްޓަންޓް އޯގަނިކް ޕޮލިއުޓަންޓްސް' (ޔޫ-ޕޮޕްސް) މަދުކުރުމަށް ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކަށް ލިބޭނެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ. ޞިއްޙީ ދާއިރާއިން އުފެދޭ ކުނި، ރައްކާތެރިނޫން ގޮތުގައި އަންދާލުމުގެ ސަބަބުން 'ޑައިއޮކްސިން' އަދި 'ފިއުރަން' ފަދަ ނުރައްކާތެރި ވިހަ ގޭސްތައް ތިމާވެއްޓަށް ބޭރުވެއެވެ. މިފަދަ މާއްދާތަކަކީ ގިނަ ދުވަހު ތިމާވެށީގައި ހުންނަ، އަދި ވައިގެ ތެރެއިންނާއި ފެނުގެ ޒަރީޢާއިން ކާބޯތަކެތީގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ފޯރުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނަ މާއްދާތަކެކެވެ.
މި ފަހުމުނާމާގެ ދަށުން މި މަރުކަޒު ހިންގުމަށްޓަކައި ބައިވެރިވާ ތިން ފަރާތުގެ ދައުރު ވަނީ ކަނޑައެޅިފައެވެ. އެގޮތުން، ތިމާވެށްޓާއި ބެހޭ ވުޒާރާއިން މި މަޝްރޫޢު ވިލަރެސްކުރާއިރު، އައްޑޫ އިކުއެޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލުން މިފަދަ ކުނި ރައްކާތެރިކަމާއެކު އުފުލުމާއި މަރުކަޒު ހިންގަން ފެށުމުގެ މަސައްކަތްތަކުގައި އެހީތެރިވެދޭނެއެވެ. އަދި ވޭމްކޯއިން، ކުނި މެނޭޖުކުރުމުގެ ޚިދުމަތުގެ ދަށުން މި މަރުކަޒު ބަލަހައްޓައި ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ހިންގުމަށް ވަނީ އެއްބަސްވެފައެވެ.
މި މަރުކަޒު ޤާއިމުކުރެވެނީ ގްލޯބަލް އެންވަޔަރަންމަންޓް ފެސިލިޓީ (ޖީ.އީ.އެފް) ގެ އެހީގައި މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި، ތިމާވެށްޓާއި ހަކަތައާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން ކުރިއަށްގެންދާ 'ރިވިއު އެންޑް އަޕްޑޭޓް އޮފް ދަ ނޭޝަނަލް އިމްޕްލިމެންޓޭޝަން ޕްލޭން ފޯ ދަ ސްޓޮކްހޯމް ކޮންވެންޝަން އޮން ޕާސިސްޓަންޓް އޯގަނިކް ޕޮލިއުޓަންޓްސް އިން މޯލްޑިވްސް' މަޝްރޫއުގެ ދަށުންނެވެ. އަދި މި މަސައްކަތަށް ފަންނީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައިވަނީ، ރައްކާތެރި ގޮތުގައި ކެމިކަލާއި އެއިން އުފެދޭ ކުނި މެނޭޖުކުރުމަށް ހިންގާ 'އެލިމިނޭޓިންގ ޕާރސިސްޓަންޓް އޯގަނިކް ޕޮލިއުޓަންޓްސް ތުރޫ ސައުންޑް މެނޭޖްމަންޓް އޮފް ކެމިކަލްސް' މަޝްރޫޢުގެ ފަރާތުންނެވެ.
ދިވެހި ސަރުކާރުން އަންނަނީ ޞިއްޙީ ދާއިރާއިން އުފެދޭ ކުނި ނައްތާލުމުގެ ނިޒާމުތަކާއި ވަސީލަތްތައް ރާއްޖޭގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ހަރުދަނާކޮށް، ޞިއްޙީ އެހީތެރިންނާއި ކުނި އުކާލުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މީހުންގެ ރައްކާތެރިކަމަށްގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. މި ޕައިލެޓް މަޝްރޫއަކީ، ރާއްޖޭގައި ފުޅާވަމުންދާ ޞިއްޙީ ހިދުމަތްތަކާއެކު އުފެދޭ ނުރައްކާތެރި ކުނި، ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ރައްކާތެރި ގޮތުގައި މެނޭޖުކުރުމަށް އެޅުނު މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.