އެކްސެލެރޭޓިންގ ރިނިއުވަބަލް އެނަޖީ އިންޓަގްރޭޝަން އެންޑް ސަސްޓެއިނަބަލް އެނަޖީ (ARISE)
ފަސްމަންޒަރު
ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ކަރަންޓު އުފެއްދުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ތެޔޮ (ފޮސިލް ފިއުލް) އަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ޤައުމެކެވެ. ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާ މައިގަނޑު ތެލުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް %80 އަކީ ޑީސަލްއެވެ. މީގެ ތެރެއިން 65% އަށްވުރެ ގިނަ ޑީސަލް ބޭނުންކުރަނީ ކަރަންޓު އުފެއްދުމަށެވެ. ބާކީ ބައި ބޭނުންކުރަނީ ދަތުރުފަތުރުގެ ދާއިރާގައެވެ. އެހެންކަމުން، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ތެލުގެ ބާޒާރަށް އަންނަ އަގުގެ ލޮޅުންތަކުގެ ސަބަބުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑެވެ.
އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ (ރިނިއުވަބަލް އެނަރޖީ ނުވަތަ އާރު.އީ) ޓެކްނޮލޮޖީތައް އާންމުވެ، މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް މީގެ ބޭނުންތެރިކަން އިތުރުވުމުގެ ސަބަބުން، ވޭތުވެދިޔަ މަދު އަހަރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ އަގުތައް ވަނީ ހަލުވިކަމާއެކު ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. މީގެ ތެރެއިން އިރުގެ ހަކަތަ (ސޯލާ ޕީވީ) ޓެކްނޮލޮޖީއަކީ މިހާރު ދުނިޔޭގައި އެންމެ ކުރިއަރާފައިވާ އަދި ވިޔަފާރީގެ ގޮތުން އެންމެ ފައިދާހުރި ޓެކްނޮލޮޖީއެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހާލަތާ އެންމެ އެކަށީގެންވާ ޓެކްނޮލޮޖީވެސް މެއެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ ދިހަ އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރާއްޖޭގައި ސޯލާ ޕީވީ ހަރުކުރެވުނު މިންވަރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އިޤްތިޞާދީ އަދި ތިމާވެށީގެ ސާފު ފައިދާ ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ޤައުމުގެ ކަރަންޓު ބޭނުންކުރާ މިންވަރު އިތުރުވަމުންދާ ހަލުވިކަމާ އެއްވަރަށް އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތަވެސް އިތުރަށް ފުޅާކުރަން ޖެހެއެވެ.
މަޝްރޫޢުގެ ޚުލާޞާ
"އެކްސެލެރޭޓިންގ ރިނިއުވަބަލް އެނަޖީ އިންޓަގްރޭޝަން އެންޑް ސަސްޓެއިނަބަލް އެނަޖީ" (އެރައިޒް) މަޝްރޫޢު އިފްތިތާޙު ކުރެވުނީ، ސޯލާ ޕީވީ ޓެކްނޮލޮޖީއަށް އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް އިތުރުކޮށް، ރާއްޖޭ ޢިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައަށް ބަދަލުވުމުގެ މަރުޙަލާ އިތުރަށް ހަލުވިކުރުމަށެވެ.
މި މަޝްރޫޢު ބައްޓަންކުރެވިފައިވަނީ، ރަށްރަށުގެ ކުދި ގްރިޑްތަކަށް އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތަ ބަލައިގަނެވޭނެ އެންމެ މަތީ މިންވަރަށް ހުރި ހުރަސްތަކަށް ޙައްލެއް ހޯދައިދިނުމަށެވެ. އެގޮތުން ބެޓަރީ އެނަޖީ ސްޓޯރޭޖް ސިސްޓަމްސް (ބީ.އީ.އެސް.އެސް / ބެސް) އަށް އިންވެސްޓްކުރުމާއި، ގްރިޑްގެ އޮނިގަނޑު ޒަމާނީ ފެންވަރަށް ތަރައްޤީކުރުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދިގު މުއްދަތަކަށް (އާންމުގޮތެއްގައި 15-20 އަހަރަށް) އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުގެ އެހީގައި ސޯލާ ޕީވީ އިތުރަށް ފުޅާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިވެގެންދާނެއެވެ.
މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ފުރަތަމަ ކުރެވޭނެ ކަމަކީ، ސޯލާ ޕީވީގެ ސަބް-ޕްރޮޖެކްޓްތަކެއް އެކުލެވޭ ޕައިޕްލައިނެއް އެކުލަވާލުމެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ މަޝްރޫޢު ހިންގުމަށް ހޮވާލެވޭ ރަށްރަށުގައި ހައިބްރިޑް ސޯލާ ޕީވީ އަދި ބެސް އެކުވެގެން މަސައްކަތްކުރާނެ ރަނގަޅު ސައިޒާއި ޓެކްނިކަލް ތަފްޞީލުތައް ކަނޑައެޅުމެވެ. މިއަށްފަހު، އެ ރަށްރަށުގައި އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ތަރައްޤީކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކަށް އެއްވަގުތެއްގައި ޓެންޑަރކޮށް، އަމަލީ މަސައްކަތް ފެށޭނެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން ސޯލާ ޕީވީގެ ބައި ކުރިއަށްދާނީ އަމިއްލަ ދާއިރާގެ (ޕްރައިވެޓް ސެކްޓަރ) މޮޑެލްއަކަށެވެ. އަދި ބެސް އާއި ގްރިޑްގެ ބައި ކުރިއަށްދާނީ އީ.ޕީ.ސީ (EPC) ކޮންޓްރެކްޓްތަކެއްގެ ދަށުންނެވެ.
ޖުމްލަ 107.4 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ އަގުހުރި އެރައިޒް މަޝްރޫޢުގައި ބޭނުންކުރަނީ ޕަވަރ ޕަރޗޭސް އެގްރީމަންޓް (ޕީ.ޕީ.އޭ) މޮޑެލް ފްރޭމްވޯކެކެވެ. މިއީ "އެކްސެލެރޭޓިންގ ސަސްޓެއިނަބަލް ޕްރައިވެޓް އިންވެސްޓްމަންޓްސް އިން ރިނިއުވަބަލް އެނަޖީ" އެސްޕަޔަރ - މަޝްރޫޢުގެ ކާމިޔާބީއަށް ބިނާކޮށް އެކުލަވާލެވިފައިވާ ފްރޭމްވޯކެކެވެ. މީގެ ދަށުން ސޯލާ ޕީވީއަށް އިންވެސްޓްކުރާ އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށް ހުރި ނުރައްކާތައް ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ޓެރިފް ބައި-ޑައުން، ޕޭމަންޓް ސެކިއުރިޓީ، އަދި ގެރެންޓީ މެކޭނިޒަމްތައް ހިމެނޭ ވަރުގަދަ ރިސްކް މިޓިގޭޝަން ޕެކޭޖެއް ފޯރުކޮށްދެއެވެ.
މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން އެކުލަވާލެވޭ ޕައިޕްލައިނުގެ ޒަރީޢާއިން، އަމިއްލަ ދާއިރާގެ އައި.ޕީ.ޕީ (IPP) ތަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީ، ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި 36 މެގަވޮޓްގެ ސޯލާ ޕީވީ ހަރުކުރުމަށް ވަނީ ރޭވިފައެވެ.
މަޝްރޫޢުގެ ބައިތައް (ކޮމްޕޯނަންޓްސް)
- 1: ސޯލާ ޕީވީ ރިސްކް މިޓިގޭޝަން (ނުރައްކާ ކުޑަކުރުން): އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކުން 36 މެގަވޮޓާ ހަމައަށް ކުރާ ސޯލާ ޕީވީ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކަށް ބޭނުންވާ ރިސްކް މިޓިގޭޝަން ޕެކޭޖް ފޯރުކޮށްދިނުން. މީގެ ތެރޭގައި ޓެރިފް ބައި-ޑައުން، ޕޭމަންޓް ގެރެންޓީ އަދި ޓާމިނޭޝަން ރިސްކް ގެރެންޓީ ހިމެނެއެވެ.
- 2: ބެޓަރީ އެނަޖީ ސްޓޯރޭޖް ސިސްޓަމްސް) - ބެސް: (1 ވަނަ ބައިގައިވާ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށްޓަކައި، ރަށްރަށުގެ ގްރިޑްތަކަށް ސޯލާ ޕީވީ ބަލައިގަނެވޭނެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ބެޓަރީ އެނަޖީ ސްޓޯރޭޖް ސިސްޓަމްސް (BESS) އަދި އެނަޖީ މެނޭޖްމަންޓް ސިސްޓަމްސް (EMS) އަށް ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން އިންވެސްޓްކުރުން.
- 3: ގްރިޑް ޒަމާނީކުރުން: ބެސް (BESS) އާއި ސޯލާ ޕީވީ އެއްކޮށް މަސައްކަތްކުރާ ގޮތް އެންމެ ފުރިހަމައަށް ބައްޓަންކޮށް، ރަށްރަށުގެ ގްރިޑްތަކަށް ސޯލާ ޕީވީ ބަލައިގަނެ ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތް ހެދުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ ބައިތަކަށް (ކޭބަލް، އޮޕްޓިކަލް ފައިބަރ ނެޓްވޯކް، ސަބްސްޓޭޝަން، އޮޓޮމޭޝަން ފަދަ ތަކެއްޗާއި ކަންކަން) ސަރުކާރުން އިންވެސްޓްކުރުން. މީގެ އިތުރުން، ހޮވާލެވޭ ރަށްރަށުގައި އައު އެމް.ވީ (MV) ނެޓްވޯކްތައް ގާއިމުކުރުމާއި، ބާ ނެޓްވޯކްތައް މަރާމާތުކުރުމާއި، އަދި އައު ސަރަޙައްދުތަކަށް ނެޓްވޯކް ފުޅާކުރުމުގެ ޒަރީޢާއިން، ކަރަންޓު ލިބުމުގައްޔާއި ކަރަންޓުގެ ފެންވަރު ހިފެހެއްޓުމުގައި ހުރި ދަތިތަކަށް މި ބައިގެ ދަށުން ޙައްލު ހޯދައިދެވޭނެއެވެ.
- 4: ފަންނީ އެހީތެރިކަން (ޓެކްނިކަލް އެސިސްޓެންސް): 1، 2، އަދި 3 ވަނަ ބައިގެ މަސައްކަތްތަކަށް އެހީތެރިވުމުގެ ގޮތުން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ފަންނީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުން. މީގެ ތެރޭގައި މަޝްރޫޢުގެ ޕައިޕްލައިން އެކުލަވާލުން، ޓެކްނޯ-އިކޮނޮމިކް އެސެސްމަންޓްތައް ހެދުން، މަޝްރޫޢު މެނޭޖްކުރުމާއި ހިންގުމުގެ އެހީތެރިކަން، ޤާބިލުކަން އިތުރުކުރުން (ކެޕޭސިޓީ ބިލްޑިންގ)، އަދި ޖެންޑަރ ގެޕްސް (މިންތީގެ ފަރަގުތައް) ނައްތާލުން ހިމެނެއެވެ.
މަޤްޞަދުތައް
- މި މަޝްރޫޢުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ، އަގުބޮޑު ޑީސަލުން ކަރަންޓު އުފެއްދުން މަދުކޮށް، ޤައުމީ ހަކަތައިގެ ސިޔާސަތުގެ ލަނޑުދަނޑިތަކަށް ވާޞިލުވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހަކަތައިގެ ދާއިރާގެ މާލީ އަދި ތިމާވެށީގެ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން އިތުރުކުރުމެވެ.
- މިކަން ޙާޞިލުކުރެވޭނީ ގްރީންހައުސް ގޭސް (GHG) ބޭރުވާ މިންވަރު މަދުކޮށް، އަހަރެއްގެ ތެރޭގައި ބޭނުންކުރާ ޑީސަލްގެ އަދަދު މަދުކޮށް، އަދި ވާދަވެރި ބީލަމުގެ މަރުޙަލާއެއްގެ ތެރެއިން އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ އަގު ހެޔޮކޮށްގެންނެވެ. މި ހުރިހާ ކަމަކަށް މަގުފަހިވެގެންދާނީ ހަކަތަ އުފެއްދުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުވުމުންނެވެ.
- މި މަޝްރޫޢުގެ ސަބަބުން، 2028 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާ ހަކަތައިގެ %33 އިއާދަކުރަނިވި ވަޞީލަތްތަކުން އުފެއްދުމަށް ސަރުކާރުން ހިފާފައިވާ އަމާޒަށް ވާޞިލުވުމަށް ބޮޑު ބާރަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ.
ނަތީޖާތައް
- އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތަ އުފައްދާ މިންވަރު އިތުރުވުން: ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި 36 މެގަވޮޓާ ހަމައަށް އައު ސޯލާ ޕީވީ ހަރުކޮށް، އިއާދަކުރަނިވި ވަޞީލަތްތަކުން ހަކަތަ އުފައްދާ މިންވަރު އިތުރުކުރުން.
- މާލީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން: އަގުބޮޑު ޑީސަލަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު ކުޑަކޮށް، ރާއްޖޭގެ ހަކަތައިގެ ދާއިރާގެ މާލީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން އިތުރުކުރުން. 36 މެގަވޮޓްގެ ސޯލާ ހަރުކުރުމުން، އަހަރަކު 15 މިލިއަން ލީޓަރުގެ ޑީސަލް ސަލާމަތްކުރެވޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 180 މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާގެ އަގުހުރި ތެލެވެ.
- ިމާވެށީގެ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން: ސާފު ހަކަތަ އުފައްދާ މިންވަރު ބޮޑުތަނުން އިތުރުކޮށް، 2030 ވަނަ އަހަރަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކާބަން ނިއުޓްރަލް އަދި ނެޓް-ޒީރޯ އަމާޒުތަކަށް ޤައުމު ވާޞިލުވުމަށް އެހީތެރިވުން.
- ސޯލާ ޕީވީ ރިސްކް މިޓިގޭޝަން: ރިސްކް މިޓިގޭޝަން ވަޞީލަތްތައް ފޯރުކޮށްދީގެން، އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ ކެޕިޓަލްގެ ތެރެއިން 45 މިލިއަން ޑޮލަރު މި ދާއިރާއަށް ދަމައިގަތުން.
- އެނަޖީ ސްޓޯރޭޖް ހިމެނުން: ގްރިޑަށް އެއްވެސް ބުރޫއެއް ނާރާގޮތަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ސޯލާ ހަކަތަ ބޭނުންކުރުމަށް މަގުފަހިކުރުމުގެ ގޮތުން، 'ސްޕިނިންގ ރިޒާވް' އެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާނެ ގާތްގަނޑަކަށް 40 މެގަވޮޓް އަވަރ (MWh) ގެ ބެސް (BESS) ގާއިމުކުރުން.
- ގްރިޑް ޒަމާނީކުރުން: 140 ކިލޯމީޓަރުގެ ޓްރާންސްމިޝަން (އެމް.ވީ އަދި އެލް.ވީ) ލައިންތައް އެޅުމާއެކު، ކަނޑައެޅޭ ވަކި ގްރިޑް ސިސްޓަމްތައް ވަރުގަދަކުރުން. މީގެ ތެރޭގައި ނެޓްވޯކްގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކުރުމާއި، ސްކާޑާ (SCADA) ސިސްޓަމްތައް ގާއިމުކުރުމާއި، އަދި ސަބްސްޓޭޝަންތައް އުފެއްދުން ހިމެނެއެވެ.
- އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ ދާއިރާއިން ވަޒީފާ އުފެއްދުމާއި ތަމްރީނު ދިނުން: ހަކަތައިގެ ދާއިރާގައި ހުރި މިންތީގެ ފަރަގުތައް (ޖެންޑަރ ގެޕްސް) ނައްތާލުމަށް އިސްކަންދީގެން، އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ ދާއިރާއިން ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް އުފެއްދުމާއި ތަމްރީނު ދިނުމަށް މަގުފަހިކުރުން.
